PHP als waarschuwing: AI legt de zwakste schakel in de zorg bloot
Het recente wereldwijde PHP-incident laat zien hoe AI bestaande kwetsbaarheden in software sneller aan het licht kan brengen. Wereldwijd moesten websites offline, ook van vele ziekenhuizen in Nederland. Voor de zorg is dat een waarschuwing: AI wordt sneller toegepast dan organisaties de onderliggende gegevens, toegangsrechten en leveranciersketen beheersen. En juist die bestaande kwetsbaarheden kunnen bij grootschalige inzet van AI grotere gevolgen hebben.
AI groeit sneller dan het fundament eronder
IG&H-onderzoek onder elf Nederlandse zorgorganisaties laat zien dat geen van hen zich in de hoogste fase van AI-volwassenheid bevindt. Het merendeel staat nog aan het begin: initiatieven ontstaan in losse teams en het gebruik is beperkt gereguleerd. Een ziekenhuis verwoordde het treffend: “Veel AI-initiatieven ontstaan decentraal; centrale sturing ontbreekt en dat geeft wildgroei.”
In vrijwel ieder ziekenhuis lopen AI-initiatieven, deels ingekocht bij leveranciers en deels ontwikkeld door eigen medewerkers. Tegelijkertijd gebruiken zorgprofessionals algemene AI-assistenten, soms met een eigen of gratis account. Juist wanneer organisaties al deze toepassingen willen opschalen, wordt het fundament steeds bepalender. Een slimme toepassing bovenop versnipperde data, te ruime toegangsrechten of onduidelijk eigenaarschap schaalt die problemen mee op.
De zwakste schakel ligt vaak buiten beeld
Dat begint soms al bij iets ogenschijnlijk eenvoudigs als toegangsrechten. Een AI-toepassing kan bijvoorbeeld draaien onder het account van de medewerker die haar heeft gebouwd en daarmee diens toegangsrechten erven. Toegang tot gegevens betekent echter niet automatisch toestemming om ermee te handelen. AI-governance gaat daarom niet alleen over wat een toepassing mag weten, maar ook over wat zij namens een gebruiker mag dóén.
Nog lastiger zijn toepassingen waarvan bestuur, IT of privacyteams niet eens weten dat ze worden gebruikt. Een deel van het risico ligt bovendien bij leveranciers. AI-functionaliteit kan onderdeel zijn van het EPD of andere systemen, terwijl onduidelijk is wie verantwoordelijk is voor gebruik en beveiliging en waar gegevens worden verwerkt.
De ransomware-aanval op ChipSoft liet zien hoe afhankelijk zorgorganisaties van zo’n schakel kunnen zijn. Voor zover bekend speelde AI daarbij geen rol. Juist daarom is het incident relevant: AI wordt toegevoegd aan een digitale zorgketen waarin de onderlinge afhankelijkheden zonder AI ook al groot zijn.
Bereid je ook voor op uitval
Een systeem dat platligt, is direct zichtbaar. Maar een AI-toepassing met te ruime rechten kan ook ongemerkt gegevens op grote schaal wijzigen. Bij toepassingen rond toegang of triage kan zo’n fout uiteindelijk de kwaliteit van zorg raken.
Tegelijkertijd moeten zorgorganisaties voorbereid zijn op langdurige digitale uitval. Continuïteit moet daarom worden georganiseerd vanuit kritieke zorgprocessen, zoals de OK en SEH. Teams moeten weten hoe zij zorg blijven leveren wanneer cruciale systemen langdurig niet beschikbaar zijn. Daarmee is AI-governance een vraagstuk voor zowel bestuur en medische staf als voor IT en de CISO. Sinds 15 augustus 2026 is de Cyberbeveiligingswet ingegaan. Bestuurders van organisaties die onder de CBW vallen dienen hiervoor de training CBW te volgen. Bestuurders krijgen hiermee inzicht welke risico's er zijn en wat deze kaders betekenen voor hun organisatie en bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Zeven vragen die elk zorgbestuur moet kunnen beantwoorden
Wat betekent dit voor zorgbestuurders? Zij zouden in ieder geval de volgende zeven vragen moeten kunnen beantwoorden:
Welke AI-toepassingen gebruiken wij en onze leveranciers?
Wie is voor iedere toepassing eigenaar en verantwoordelijk?
Welke gegevens worden verwerkt en waar gebeurt dat?
Onder welke identiteit en met welke rechten kan de toepassing handelen?
Wat zijn onze grootste cyberrisico's en wat is de impact hiervan op onze kritieke bedrijfsprocessen en dienstverlening?
Hoe merken we ongewenst gedrag en wie kan ingrijpen?
Hoe blijven kritieke zorgprocessen draaien bij langdurige digitale uitval?
Het PHP-incident laat zien wat AI óók doet: het legt bestaande zwaktes genadeloos bloot. Voor zorgbestuurders is dat geen reden om AI af te remmen, maar juist om kritisch te kijken naar het fundament waarop nieuwe toepassingen worden gebouwd. Want hoe slim een AI-toepassing ook is, als de onderliggende systemen en processen kwetsbaar zijn, worden die risico’s alleen maar groter, Wie AI verantwoord wil inzetten, moet daarom bij de zwakste schakel beginnen.
Auteurs: Maartje Adank & Giel van Weezel
Wil je weten hoe weerbaar je organisatie is voor AI- en cyberrisico’s? Neem contact op met
Femke Keijzer
Managing Director Healthcare
+31651183711
