Deel 2 Slimmer met schaarste: waarom declaratiedata de zorg kan redden
- 11 uur geleden
- 4 minuten om te lezen
De Nederlandse zorg behoort tot de beste ter wereld. Toch dreigt ze vast te lopen. De vergrijzing zet door, het aantal zorgvragen stijgt, en het personeel is schaars. Hierdoor ontstaat een gebrek aan capaciteit, waardoor de vraag over hoe we de zorg toegankelijk houden steeds urgenter wordt. Het tekort aan verpleegkundigen leidt tot uitgestelde operaties, niet-opgenomen patiënten en langer wordende wachttijden. En dat heeft gevolgen: de initiële zorgvraag verergert, de druk op professionals neemt toe, en de toegankelijkheid komt in het geding. Het antwoord ligt niet in harder werken of meer handen aan het bed, maar in slimmer werken. En daarvoor ligt een grote kans in het beter benutten van declaratiedata. Het beschikbare potentieel wordt daarin nog lang niet volledig benut.
Deze data, afkomstig uit de dagelijkse praktijk van zorginstellingen, bevatten een schat aan informatie over behandelpatronen, volumes en variatie. Door ze slim te analyseren, kunnen we zorgprocessen verbeteren, overbehandeling voorkomen en capaciteit vrijspelen. En dat is hard nodig.
Dit doelmatigheidspotentieel blijft vaak onzichtbaar, omdat het gaat om praktijkvariatie binnen de geldende richtlijnen. Met behulp van benchmarking bepalen medisch specialisten samen wat de norm is voor passende zorg. Het uitgangspunt is dat een patiënt met hetzelfde profiel in elk ziekenhuis dezelfde zorg moet ontvangen.
De aanpak: van data naar doelmatigheid
Sinds 2010 werkt i2i aan een datagedreven aanpak om zorggebruik te objectiveren. De focus ligt op het algemeen belang: betaalbare en toegankelijke zorg voor iedereen.
Stap 1: Analyseren en berekenen van belangrijkste indicatoren
Een geavanceerd analytisch model berekent bijvoorbeeld de verwachte zorg op basis van zorgvraag, patiëntkenmerken en omgevingsfactoren, of de verhouding conservatieve ten opzichte van invasieve zorg. Deze verwachting wordt vergeleken met de daadwerkelijke praktijk.
Stap 2: Dialoog met zorgprofessionals
Afwijkingen worden besproken met vakgroepen. Samen formuleren we hypotheses over de oorzaken, en bespreken we of we aan de slag willen met een verbeterplan, of dat we de afwijkingen logisch kunnen verklaren door bijvoorbeeld een innovatieve behandeling of regionale verschillen.
Stap 3: Implementatie van verbeteracties
Op basis van de in stap 2 gevalideerde inzichten worden waar nodig concrete verbeteringen doorgevoerd in het zorgproces in het geval van een verbeterplan, of wordt de verklaring met data onderbouwd.
Stap 4: Monitoring of verfijning
De effecten van het verbeterplan worden gevolgd om te zien of de gewenste impact op de zorg wordt bereikt en behouden blijft. Bij een logische verklaring wordt de afwijking weggestreept en verwerkt in het model om de nauwkeurigheid ervan te blijven vergroten.
Deze aanpak is geen abstracte exercitie. Met een diepgaande analyse wordt zichtbaar welke thema’s de grootste impact hebben en waar de grootste impact te behalen valt en kunnen we gericht sturen op aanpassingen in de zorgpraktijk.
Samenwerking als sleutel
Het objectiveren van zorggebruik is waardevol, maar leidt niet vanzelf tot verandering. Daarom is een uniek ecosysteem gecreëerd waarin zorginstellingen, zorgverzekeraars en i2i als onafhankelijke derde partij samenwerken. Zorgverzekeraars stimuleren doelmatigheid via aantrekkelijke contractvoorwaarden wanneer zorgverleners aantoonbaar doelmatiger werken. Ziekenhuizen krijgen ruimte om te verbeteren en gericht advies om aan de slag te gaan. En i2i faciliteert de dialoog en analyse om samen met de zorgverleners doelmatige zorg aan te tonen.
In 2024 werd binnen dit ecosysteem een doelmatigheidsverbetering van €100 miljoen gerealiseerd. Deze vrijgespeelde middelen en capaciteit kunnen worden ingezet voor nieuwe zorg. Bovendien zijn de verbeteringen structureel: ze zijn verankerd in de behandelwijze van deelnemende instellingen. Deze 100 miljoen is al een aanzienlijk bedrag, vergelijkbaar met de omzet van een klein ziekenhuis.
Toch doet slechts 30% van de ziekenhuizen mee, en maar twee zorgverzekeraars. Terwijl de impact bij deze groep jaarlijks oploopt tot 1 à 2% van hun omzet. Dat is geen potentie, dat is daadwerkelijk in de praktijk behaald rendement.
Van vergoeding naar toegankelijkheid
Om het potentieel op toegankelijkheid te verkennen, voerde i2i een gedachte-experiment uit. De vraag: hoeveel verpleegkundige capaciteit kan worden vrijgespeeld als alle instellingen presteren als de best scorende helft?
De aanpak:
Selectie van de huidige indicatoren die direct verband houden met verpleegkundige inzet. Deze factoren betreffen de klinische opname, ligduur, operaties, vervolg polikliniekbezoeken en opnames en ligduur op de intensive care.
Gebruik van het gemiddelde van de best presterende helft als norm.
Vertaling van resultaten naar FTE’s in plaats van euro’s of DBC’s om de effecten op toegankelijkheid naast financiële impact te duiden.
De uitkomst: ca. 6.000 FTE aan verpleegkundige capaciteit kan worden gewonnen. Hoewel dit een schatting is met een bandbreedte van ±20%, geeft het een waardevolle indicatie van het onbenutte potentieel in toegankelijkheid van de zorg.
Balans en ambitie
De aanpak is niet zonder uitdagingen. Soms ontstaat het gevoel van bezuiniging of administratieve last. Dat vraagt om balans: tussen inspanning en impact, tussen analyse en praktijk. Daarom is intensieve samenwerking nodig tussen ziekenhuizen, MSB’s, zorgverzekeraars en beleidsmakers. En een gezamenlijke ambitie: het toegankelijk houden van de zorg. De beschikbaarheid van personeel en beperkingen in financiële middelen zijn hierin de bottleneck. Door slim gebruik van data kunnen we deze capaciteit beter benutten, zonder extra personeel of infrastructuur.
Waarom benutten we deze data niet op grotere schaal? We kunnen het ons niet langer veroorloven om de mogelijkheden van declaratiedata niet te gebruiken om tot meer passende en doelmatige zorg te komen. De data zijn er. De inzichten zijn mogelijk. Nu nog de wil om ze te gebruiken.
Heb je al deel 1 van deze blog gelezen?
Benieuwd naar deze aanpak? Neem gerust contact op
Bas Leerink
Managing Director Healthcare
+31654906215
